Μια σύγχρονη πόλη δεν ορίζεται πλέον μόνο από τους δρόμους και τους δημόσιους χώρους της. Όλο και πιο καθαρά γίνεται φανερό ότι το μέλλον των πόλεων διαμορφώνεται και πάνω από το επίπεδο του βλέμματος. Στην Ιερουσαλήμ, στην οροφή του κτιρίου Κλαλ, εγκαινιάστηκε πρόσφατα η Πέμπτη Όψη – το κέντρο για χρήσιμες στέγες –, το πρώτο του είδους του στη χώρα, με στόχο να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο των στεγών στον αστικό σχεδιασμό.
Το κέντρο δημιουργήθηκε μέσα από συνεργασία του Δήμου Ιερουσαλήμ, του οργανισμού Μουσλάλα και της εταιρείας Έντεν, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου δημοτικού προγράμματος για την αξιοποίηση του ανεκμετάλλευτου δυναμικού των στεγών. Το κτίριο Κλαλ, που τα τελευταία χρόνια λειτουργούσε ως χώρος αστικών πειραμάτων, αποτελεί πλέον ένα ανοιχτό εργαστήριο για μελλοντικά μοντέλα που συνδέουν την αστική φύση, την ανανεώσιμη ενέργεια, τη διαχείριση των υδάτων, την αστική γεωργία και την κοινότητα.
Γιατί οι χρήσιμες στέγες γίνονται κεντρικό ζήτημα στον αστικό σχεδιασμό;
Ακραία κύματα καύσωνα, έλλειψη ανοιχτών χώρων, η ανάγκη ενίσχυσης της αστικής διατροφικής ασφάλειας και το ανεκμετάλλευτο δυναμικό της ανανεώσιμης ενέργειας ωθούν τις πόλεις να επανεξετάσουν τους κάθετους χώρους τους. Η Πέμπτη Όψη προτείνει ένα νέο αστικό μοντέλο που αντιμετωπίζει τη στέγη όχι ως παραμελημένη επιφάνεια, αλλά ως κρίσιμη υποδομή.
Ο δήμαρχος Ιερουσαλήμ, Μοσέ Λιόν, δήλωσε:
«Με τη συνεχή πυκνοποίηση των πόλεων και την καθ’ ύψος δόμηση, οι στέγες μετατρέπονται από παραμελημένους χώρους σε στρατηγικό πόρο».
Πρόσθεσε: «Το νέο αυτό κέντρο δείχνει πώς ο σωστός σχεδιασμός μπορεί να μετατρέψει μια στέγη από πηγή θερμότητας και προβλήματος σε χώρο φύσης, υποδομών, κοινότητας και ενέργειας».
Πώς επηρεάζουν οι πράσινες στέγες το κλίμα και την ενέργεια της πόλης;
Στο κέντρο παρουσιάζονται πρακτικές λύσεις, όπως η ενσωμάτωση της αστικής φύσης με συστήματα ηλιακής ενέργειας, οι υποδομές ύδατος και αποστράγγισης, καθώς και τεχνολογίες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Περίπου 20 εμπορικές εταιρείες παρουσιάζουν τεχνολογίες στεγών που επιλέχθηκαν μέσω επαγγελματικής διαδικασίας, με έμφαση σε λύσεις άμεσα εφαρμόσιμες.
Η ίδια η στέγη σχεδιάστηκε ως ενεργός χώρος μάθησης, με σκιασμένους χώρους καθιστικού, υπαίθρια αίθουσα διδασκαλίας, εντατικά και εκτατικά συστήματα πράσινων στεγών με ή χωρίς άρδευση, καθώς και διαφορετικούς τρόπους συνδυασμού βλάστησης, σκίασης και παραγωγής ενέργειας.
Ποιος είναι ο ρόλος της αστικής γεωργίας στις στέγες;
Πέρα από το κλίμα και την ενέργεια, το κέντρο παρουσιάζει τη στέγη ως παραγωγικό χώρο. Η αστική γεωργία με απομονωμένα υποστρώματα καλλιέργειας, πειραματικές ζώνες και μοντέλα που συνδέονται με την αστική διατροφική ασφάλεια αποτελούν μέρος αυτής της προσέγγισης, με στόχο τη μετατροπή των στεγών σε περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό πόρο.
Πώς η πολιτική της Ιερουσαλήμ αλλάζει το τοπίο των στεγών;
Κατά την τελετή εγκαινίων απονεμήθηκε τιμητική διάκριση στον απερχόμενο αρχιτέκτονα της πόλης, Όφερ Μάνορ, για τη συμβολή του στην προώθηση των χρήσιμων στεγών και για την ηγεσία του στην ανάπτυξη στεγών σε κτίρια αστικών υποδομών. Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, αναμένεται να προστεθούν στην Ιερουσαλήμ περισσότερα από 100.000 τετραγωνικά μέτρα νέων χρήσιμων στεγών τα επόμενα χρόνια.
Ποιος βρίσκεται πίσω από το όραμα της Πέμπτης Όψης;
Η διευθύντρια του Οργανισμού Στεγών και επικεφαλής της δημιουργίας του κέντρου, Ταμάρ Κάρμον, δήλωσε:
«Η Πέμπτη Όψη δημιουργήθηκε από την κατανόηση ότι οι μεγάλες προκλήσεις των πόλεων απαιτούν έναν νέο τρόπο να βλέπουμε τον χώρο».
Πρόσθεσε: «Το όραμά μας είναι σαφές – οι στέγες πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος κάθε αστικού σχεδίου».
Ο αρχιτέκτονας Νοάμ Όστρελιχ δήλωσε:
«Επιλέξαμε να δημιουργήσουμε τη μεγαλύτερη δυνατή ποικιλία χώρων στέγης με διαφορετικές χρήσεις».
Πρόσθεσε: «Το συγκρότημα παρουσιάζει διαφορετικές προσεγγίσεις πράσινων στεγών, από εντατικά συστήματα με άρδευση έως εκτατικά συστήματα χωρίς άρδευση, σε συνδυασμό με ηλιακά συστήματα».
