Yahudiye ve Samiriye’deki Sivil İdareye bağlı denetim ekipleri, Çarşamba sabahı Kudüs’ün kuzeydoğusunda yer alan Anata kasabasında büyük bir sanayi kompleksini yıktı. Yıkım, Kudüs ile Maale Adumim’i birbirine bağlaması planlanan Hayat Dokusu Yolu’nun güzergâhı üzerinde gerçekleşti. Projenin amacı, iki bölge arasında İsrail açısından kesintisiz bir coğrafi bağlantı sağlamak.
Söz konusu kompleks, inşaat izni olmadan kurulmuştu. İki katlı sanayi binası, metal işleme tesisi ve hurda demir ile trafikten çekilmiş araçların depolandığı geniş alanlardan oluşuyordu. Filistinlilere göre tesise milyonlarca şekel yatırım yapıldı ve kompleks onlarca kişi için geçim kaynağıydı.
Anata’daki yıkım Hayat Dokusu Yolu’nu hızlandırıyor mu?
Bu yıkım, Kudüs’ün doğusunda Maale Adumim yönünde planlanan iddialı ulaşım projesinin şimdiye kadarki en önemli adımı olarak görülüyor. Filistinli tarafların ve uluslararası çevrelerin sert muhalefetine rağmen proje, Ağustos 2025’te Sivil İdare tarafından başlatıldı. Bu kapsamda Kudüs ile Maale Adumim arasındaki hatta, tarım ve sanayi amaçlı kullanılan ve izinsiz inşa edilmiş yapılara yıkım tebligatları gönderildi.
Proje üç ana bileşenden oluşuyor. Bunların başında, E-1 bölgesini Kudüs ve Maale Adumim’e bağlayacak olan Hayat Dokusu Yolu geliyor. Buna Doğu Çevre Yolu’nun iyileştirilmesi ve ek yol sistemleri de eşlik ediyor. Yolun, 1 Numaralı Yol üzerindeki trafik yoğunluğunu azaltması, İsrailliler için ulaşımı rahatlatması ve Filistinlilerin kontrol noktalarından geçmeden daha akıcı hareket etmesini sağlaması hedefleniyor.
Projeye ayrıca yeni Zeytin Kavşağı da dâhil. Bu kavşak, 1 Numaralı Yol’u (Kudüs–Ölü Deniz) Mount Scopus Tüneli’ne bağlayarak Maale Adumim ve Ben-Zion Netanyahu Kavşağı’na doğrudan erişim sağlıyor. Trafik akışını ayırmak amacıyla köprüler, rampalar ve üst geçitler de planın bir parçası.
Hayat Dokusu Yolu güvenliği mi artıracak, bölünmeyi mi derinleştirecek?
Geçen yılın mart ayında hükümet tarafından onaylanan projeyle ilgili olarak İsrailli yetkililer, ana yollarda İsrailliler ile Filistinliler arasındaki sürtüşmenin azalacağını ve saldırı riskinin düşeceğini savunuyor. Bu görüş, Şubat 2024’te 1 Numaralı Yol’da Matan Elmalih’in öldürüldüğü ve yedi İsraillinin yaralandığı silahlı saldırı gibi önceki olaylara atıfla dile getiriliyor.
Filistinliler ise projeyi “yerleşim yolu” olarak nitelendiriyor. Onlara göre yol, yerleşimler arasındaki bağlantıyı güçlendirmeyi ve Kudüs çevresindeki Filistin kentlerini izole etmeyi amaçlıyor. Projenin, E-1 gibi stratejik bölgelerden Filistinlileri uzaklaştırmaya yönelik daha geniş bir politikanın parçası olduğu ileri sürülüyor.
Eleştirmenler projeyi “apartheid yolu” olarak tanımlıyor. Bu yolun, Batı Şeria’nın yaklaşık yüzde üçünde Filistinlilerin araç erişimini kısıtlayacağı, bölgeyi fiilen ikiye böleceği ve iki devletli çözüm ihtimalini zayıflatacağı iddia ediliyor.
Filistin tarafı ayrıca projenin, kendilerinden toplanan vergilerle finanse edildiğini ancak esas olarak İsrail çıkarlarına hizmet ettiğini savunuyor.
Proje uluslararası alanda da eleştiriliyor. Geçmişte ABD dahil Batılı ülkeler, E-1 bölgesinde İsrail kontrolünün güçlendirilmesinin bir Filistin devletinin kurulma ihtimalini zayıflatabileceği uyarısında bulunmuştu.
